مناطق حفاظت شده تهران منطقه تهران داراي مناطق حفاظت شده و پارك هاي ملي متعدد است.مهم ترين آنها عبارتند از : منطقه حفاظت شده لار اين منطقه در شمال و شمال شرقي تهران و در فاصله 90 كيلومتري آن قرار دارد و به دليل وجود رودهاي پر آب، از مناطق آب خيز ايران به شمار مي رود. طول دوران سرما و نبود شرايط مناسب كشاورزي در اين بخش، مانعي مهم براي شكل گيري و استقرار روستاها است. اما مذاتع بسيار وسيع اين منطقه در فصل تابستاي از چراگاه هاي چادر نشينان اطراف تهران به مشار مي رود. منطقه لار به علت غناي ساختارهاي طبيعي، گونه هاي مختلفي از حيات وحش مانند قوچ، ميش، پلنگ، گراز، روباه، شغال و 97 گونه پرنده و انواع خزندگان را در خود جاي داده و از گستره بسيار متنوع گياهي نيز برخوردار است. عقاب طلايي، گونه اي بي همتا تنها در اين حوزه از ايران زيست مي كند و بومي اين منطقه است. درياچه 20 كيلومتري لار يكي از مراكز تفريحي اين منطقه است. سد لار كه ساخت آن از سال 1353 تا 1359 به طول انجاميد، با ارتفاع 150 متر يكي از بلندترين سدها خاكي ايران است . منطقه حفاظت شده ورجين شكار گاه حفاظت شده 28 هزار هكتاري ورجين در 15 كيلومتري شرق تهران قرار دارد و دسترسي به آن از مسير جاده لشگرك امكان پذير است. پارك ملي كوير پارك ملي كوير در 50 كيلومتر جنوب شرقي تهران و در غرب كوير مركزي ايران و شرق درياچه نمك قرار دارد. اراضي مسطح اين پارك با پوشش گياهي كويري و نيمه كويري، زيستگاه پستانداراني چون جبير، آهو و گونه هاي با ارزشي چون يوزپلنگ و گورخر است. در ناحيه كوهستاني بخش شمالي پارك، كل و بز و قوچ و ميش به سر مي برند. پرندگان چون كبك و تيهو بومي اين منطقه هستند ولي هر ساله پرندگان مهاجري چون فلامينگو، آنقوت، سر سبز و خوتكا به آب بندهاي اين منطقه مي آيند. علاوه بر آن در اين پارك آثار فرهنگي و تاريخي مانند كاروانسراي قصر بهرام و باقي مانده آثار كاروانسراي عين الرشيد نيز به چشم مي خورد. پارك ملي خجير و سرخه حصار پارك ملي خجير و سرخه حصار در ارتفاع 1547 متري از سطح دريا قرار دارد. ميانگين حداكثر ارتفاع آن 2600 متر و حداقل آن 1450 متر است. تمام اين ناحيه به غير از بخش شمال شرقي آن، جزو مناطق حفاظت شده هستند. مساحت پارك ملي سرخه حصار 9380 هكتار است كه تحت كنترل و حفاظت سازمان محيط زيست مي باشد.

تعیین سطح و سرانه کاربری فضای سبز در ایران، تاکنون عمدتاً براساس استانداردهای مورد استفاده در کشورهای دیگر بوده است.
تعیین سرانه فضای سبز تا حد زیادی بستگی به خصوصیات بیوکلیماتیک منطقه و شهر دارد، بر این مبنا باید گفت سرانه فضای سبز در یک شهر کویری و یا یک شهر بزرگ مانند تهران نمی‌تواند شرایطی همانند با یک شهر ساحلی در استان مازندران داشته باشد. با وجود این، اطلاع از استانداردهای فضای سبز می تواند به عنوان هدایتگر فعالیتها و خط مشی‌ها به شمار آید.
براساس مطالعات و بررسیهای وزارت مسکن و شهرسازی، سرانه متعارف و قابل قبول فضاهای سبز شهری در شهرهای ایران بین 7 تا 12 مترمربع برای هر نفر است که در مقایسه با شاخص تعیین شده از سوی محیط زیست سازمان ملل متحد (20 تا 25 مترمربع برای هر نفر)، رقم کمتری است. با وجود این، در شهرهای مختلف کشور نیز این رقم، با توجه به ویژگیهای متفاوت جغرافیایی و اقلیمی آنها، با اختلافاتی همراه است که میزان آنرا طرحهای مصوب هر یک از شهرها تعیین میکنند.

در مجموع آنچه از دیدگاه محیط اجتماعی در ارتباط با فضای سبز شهری اهمیت دارد، میزان فضای سبز عمومی است، یعنی فضای سبزی که رفت و آمد عموم مردم در آنها بدون مانع باشد، یا به تعبیر دیگر فضای سبز اجتماعی.‌
بنابراین مفهوم سرانه فضای سبز تنها میتواند برای آن نوع فضای سبز به کار رود که برای گذران اوقات فراغت، بازی و تفریح مهیا شده است.
نکته‌ای که درخصوص فضای سبز از اهمیت بالایی برخوردار است، مکان‌یابی آن میباشد. جین‌جکوب، منتقد شهرسازی معاصر معتقد است که پارک باید در جایی باشد که زندگی در آن موج میزند، جایی که در آن، فرهنگ و فعالیتهای بازرگانی و مسکونی است. تعدادی از بخشهای شهری، دارای چنین نقاط کانونی ارزشمندی از زندگی هستند که برای ایجاد پارکهای محلی یا میادین عمومی، مناسب به نظر میرسند.

بر این اساس مکان‌یابی فضای سبز باید از اصولی چون «مرکزیت، سلسله مراتب و دسترسی» تبعیت کند :
مرکزیت فضای سبز به این مفهوم است که فضای سبز حتی‌المقدور در مرکز محله، ناحیه و یا منطقه شهری مکانیابی شود. همچنین فضاهای سبز در مقیاسهای متفاوت اعم از پارکهای محله‌ای، منطقه‌ای و امثال آنها، باید با ساختار کالبدی متناظر خود انطباق داشته باشد، به عنوان مثال پارک منطقه‌ای در محدوده منطقه پیشنهاد شود.
یکی از معیارهای دیگری که در مکان‌یابی فضای سبز باید به آن توجه شود، معیار « دسترسی» است. به این مفهوم که پارکهای شهری باید از چهار جهت به شبکه ارتباطی دسترسی داشته باشند تا بدین طریق هم جمعیت بیشتری از آن استفاده کند و هم امکان نظارت اجتماعی و امنیت پارک افزایش یابد. بدین‌ترتیب امکان بهره‌برداری دیداری از جلوه‌های زیبای پارک برای رهگذران از چهار جهت فراهم می شود.

من نمی گويم که خاموشم مکن من نمی گويم فراموشم مکن

من نمي گويم که با من يار باش من نمی گويم مرا غم خوار باش

من نمی گويم،دگر گفتن بس است گفتن اما هيچ نشنفتن بس است

روزگارت باد شيرين! شاد باش دست کم يک شب تو هم فرهاد باش

آه! در شهر شما ياری نبود قصه هايم را خريداری نبود!!!

وای! رسم شهرتان بيداد بود شهرتان از خون ما آباد بود

از درو ديوارتان خون می چکد خون من،فرهاد،مجنون می چکد

خسته ام از قصه های شوم تان خسته از همدردی مسموم تان

     خــــدا کند که بدانی چقدر محتاج است      

     نگاه خسته من به دعای چشمانت مادر

 

التماس دعا مادر . دختر کوچولوت / میوه کوچیکت  رو دریاب مادر که بیشتر از همیشه محتاج دعای خیر

توست . از دعای خودت محرو مم  نکن مادر

 

 پارکهای ملی به عنوان نمونه های برجسته از طبيعت کل کشور و ذخيره گاههای ارزشمند طبيعی محسوب ميشوند. بنابراين اعمال مديريت صحيح و کارآمد مبتنی بر نگاه علمی و کارشناسی (به دور از سليقه) و بهره گيری از تجربيات کشورهای مجرب علاوه بر ايفای نقش بزرگترين و بهترين سرمايه های ملی طبيعی و ايجاد زمينه های حفاظتی، تحقيقاتی و آموزشی در جهت جذب توريست و کسب درآمدهای ارزی بسيار بالا و شرايط آب وهوايی متغير که نتيجه آن وجود هزاران گونه گياهی مرتعی، دارويی، صنعتی و صدها گونه جانوری متنوع که بعضاً منحصر بفرد در سطح جهان بوده اند می باشيم. در يک جمله ايران جهانی است با وسعتی کوچکتر، متاسفانه  و عليرغم داشتن موهبتهای الهی و تمدنی کهن، مليتی اصيل و مکتبی سالم و سرآمد و کامل تا کنون موفق به بهره‌برداری معقول از منابع موجود نشده ايم.عنايت رياست محترم سازمان و پيگيری و تلاش مجدانه جناب آقای تهرانی مديرکل محترم نظارت وبازرسی برای اولين بار در طول تاريخ سازمان متبوع موجب شد تا تعدادی از روسای پارکهای ملی که به واقع و درعمل با مشکلات و مسائل پارکداری مواجه هستند و از اين طرق فشارهای زياد و طاقت فرسای کار به همراه محيط بانان زحمتکش متحمل می شوند برای ارتقاء سطح علمی مديريتی و تنوير افکار آنان و آشنايی با مديريت پارکداری در کشور لهستان که دارای 23 پارک ملی بوده و تجربيات خوبی را در امور مزبور دارد اعزام گردند لذا جا دارد از مساعدت اين عزيزان تشکر و گزارش بازديد بعمل آمده را بشرح زير ارائه نمايد  :

 کشور لهستان با وسعتی حدود يک پنجم خاک کشور ما تا دو دهه قبل جزو بلوک شرق بوده و در حال حاضر به عضويت اتحاديه اروپا در آمده است. وضعيت توپوگرافی اين کشور بيشتر هموار و پوشيده از جنگلهای  پهن‌برگ نم دوست و سوزنی برگ کاج و اراضی تورب زار است. ميزان بارندگی و رطوبت ميانگين سالانه 600 ميليمتر بوده بطوريکه سطح مناطق جنگلی را دربعضی از فصول سال آب فرا ميگيرد. بدليل يکسان بودن تيپ طبيعی از تنوعات گياهی و جانوری زيادی برخودار نيستند. در خلال جنگهای جهانی اول و دوم و انقلاب صنعتی و بهره‌برداری بی رويه از جنگلهای اروپا آسيب جدی به منابع طبيعی اين کشور وارد شد مع الوصف خيلی زود متوجه موضوع شده و درجهت احيای آن با مديريت صحيح بر آمدند و امروز با کمترين تنوعات زيستی بيشترين بهره را می برند. کشور لهستان دارای 23 پارک ملی بوده و تعداد 10 ميليون نفر از 36 ميليون توريستی که در سال به اين کشور مسافرت می کنند از پارکها بازديد می نمايند. ضمن اينکه 4 ميليون کاربر اينترنتی نيز هرساله از سايتهای اختصاصی اين پارکها بهره برداری می کنند. بيشتر توريستهای پارکها را جوانان و دوستداران طبيعت تشکيل می دهند. برای هر بازديد کننده در زون توسعه پارکهای ملی و در هر هکتار 3 تا8 متر مربع و برای هر 6 نفر محقق همان مقدار جاده در نظ  گرفته می شود. مسيرهای بازديد عمدتاً جاده های پياده رو و دوچرخه رو و مشابه جاده های مالرو مناطق کشورمان است با اين تفاوت که همه مسيرها دارای تابلوهای راهنمای مناسب و شکيل هستند.

  امور زيست محيطی در اين کشور بعهده وزارت محيط زيست بوده و کلمه حفاظت بدليل بالا رفتن سطح اطلاعات زيست محيطی مردم و همچنين همکاری آنان در تميز نگه داشتن محيط برای زندگی از عنوان اين وزارتخانه حذف شده است.

    حفاظت از بيومها و زيستگاهها در شرايط مساعد اين کشور و بالا بودن اطلاعات زيست محيطی و ساماندهی دامداری و کشاورزی بصورت کاملاً مکانيزه و توسعه شهرها و روستاها براساس طرح جامع و پيش بينی شده 20 ساله و چشيدن مزه اقتصادی جذب توريست تقريباً به تعداد جمعيت کشور در هر سال، و کسب درآمد ارزی زياد از اين طريق درحد استاندارد جهانی بوده و تخلفاتی مانند دام، شکار و صيد، تصرف اراضی، ريختن زباله و فاضلاب ديگر معنايی ندارد. بعنوان مثال در طول مدت سفر کوچکترين زباله نه تنها در سطح پارکهای ملی  بلکه در سطح روستاها و شهرها نيز مشاهده نشد. از طرفی وجود انجمنهای قوی و مقتدر مردمی محيط زيست و صندوقهای تعاونی تشکلها دليل بر حمايت محيط زيست بوده است.

    روز جهانی کنوانسيون رامسر را تمام مردم لهستان جشن می گيرند و اعتقاد دارند تالاب انزلی ضامن بقای 8 تالاب بين المللی موجود در اين کشور می باشد. در طول مدت اقامت در کشور لهستان از 4 پارک ملی اين کشور بنامهای Bialowieski  Wigierski  Biebrzanski  Kampinoski  بازديد بعمل آمد که خلاصه نتايح آن به شرح زير مي باشد :

 

1- شرايط ايجاد پارک ملی :

   مساحت پارکها نبايد کمتر از 10 کيلومتر مربع باشد. دارای استعداد طبيعی به لحاظ گونه هاي گياهی و جانوری بوده و حداقل تنش با روستاييان داشته باشد. دارای مصوبه قانونی و حدود و نقشه مشخصی باشد و مورد تاييد سازمانهای بين المللی محيط زيست و جاذبه توريستی هم داشته باشد.

2- تشکيلات پارک ملی :

    دارای رييس، معاون اجرايی، معاون آموزشی و توريستی، معاون تحقيقاتی، معاون مالی واداری و واحدهای آتش نشانی و هواشناسی بوده و رييس پارک از طريق کانديدايی چند نفر ارزيابی و انتخاب و به حکم وزير به مدت 5 سال به سمت مدير پارک منصوب مي شود. ضمناً رييس پارک علاوه بر تحصيلات عاليه بايد از تجربه کافی برخوردار بوده و محيط بانان بومی و دارای مدرک ديپلم بودند.

3- لبـاس فرم :

    کليه پرسنل پارک دارای لباس متحدالشکل در 2 نوع بودند که لباس کار در فضای داخل منطقه سبز رنگ و لباس رسمی به رنگ قهوه ای بود. آرم اختصاصی هر پارک بر روی بازو و درجات آنان بر روی يقه لباس نصب ميگردد.

4- محيط بانان :

    اعم از زن و مرد دارای وظايف گوناگون بودند. گروه ضربت، گروه گشتهای پياده، گروه مستقر در سرمحيط‌بانيها و چنانچه بصورت انفرادی به داخل مناطق می رفتند يک قلاده سگ آموزش ديده نيز بهمراه خود می بردند. تجهيزات انفرادی آنها شامل سلاح کمری، دوربين، باتوم، دستبد، بی سيم و تلفن همراه و دستگاههای GPS و دفترچه يادداشت وقايع روزانه بود.

5- برجهای ديده بانی :

    در حاشيه و نقاط حساس منطقه برجکهای ديده بانی با چوب ساخته شده که مشخصات منطقه بر روی صفحه‌ای چوبی در داخل آنها نصب گرديده است و محيط بانان برای کنترل راحت تر مناطق بويژه آتش‌سوزی از آنها استفاده می کنند.

6- طرحهای جامع مديريت و نظارت پيوسته :

    تمام پارکهای ملی دارای طرح جامع مديريت بوده و نظارت پيوسته در مقاطع 5 ساله برای مدت 20 سال در آنها اجرا می گردد. مواردی مانند شکار غير مجاز درآنها بندرت ديده می شود.

7-  سپر حفاظتی

 کليه پارکهای ملی دارای سپر حفاظتی در ابعاد وسيع و مساحت تا چند برابر وسعت محدوده اصلی پارکها بودند.

8- هماهنگی

مديران پارکها هماهنگی لازم را با شهرداريها داشتند.

9- نقشه و تابلوهای راهنمای

 حاشيه و مرکز پارکها و مسيرهای عبور توريستها مجهز به نقشه و تابلوهای راهنمای متعدد است. هر پارک دارای چند ايستگاه هواشناسی مجهز و نيز ايستگاههای متعدد باران سنجی است. در کليه پارکها ايستگاههای متعدد آتش نشانی و تجهيزات و خودروهای اطفاء حريق وجود دارد.

10- زون بندی

 کليه محدوده پارکها زون بندی شده و محدوديتها و ممنوعيتهای مربوط به هر منطقه در آنها برابر قانون اعمال می گردد.

11-  امکانات اقامتی و پذيرايی برای توريست ها

تمام پارکها دارای امکانات اقامتی و پذيرايی برای توريست ها بودند. استفاده توام از جاذبه های طبيعی و تاريخی برای جذب توريست به مناطق کاملاً مشهود بود.

12- احياء جنگلها و انجام امور تحقيقاتی مستمر

احياء جنگلهای تخريب شده با استفاده از نهالستان اختصاصی در پارک و انجام امور تحقيقاتی مستمر در پارکها از جمله اقدامات اساسی در آنها بحساب می آيد.

 

 پيشنهادات :

الف) راه رسيده به اهداف پارکهای ملی مستقل نمودن تشکيلات پارکها که به تبع آن از مدير منفل و صاحب اختيار و بودجه مستقل بهره مند خواهد شد. فلذا در کنار استقلال مطالعات طرح جامع، اجرای تحقيقات، احداث راههای دسترسی، تابلوها، آتش نشانی، مفسرين طبيعت، امور تحقيقاتی و آموزشی و توريستی، ملبوس و فرم و شکل آن و بطور کلی همه موارد مورد نياز يک ذخيره گاه طبيعی ثبت و مورد بهره برداری قرار گيرد.

 

ب) سهيم نمودن افراد بومی و محلی در سود حاصل از جذب توريست و يا درآمدهای حاصل از طريق شکا و صيد و تفرج و استفاده از آنان به عنوان راهنما.

ج) احداث مراکز اقامتی و پذيرايی در محدوده سپر حفاظتی منطقه و اجاره آن به علاقمندان بومی.

د) اجرای تجربيات کشور مزبور مشروط به لحاظ نمودن فرهنگ کشورمان دست آوردهای خوبی را به همراه خواهد داشت .

 نگین شفیعی

نخستین جشنواره طرح‌ های پژوهشی فضای سبز شهری

موضوع: جشنواره ها, طرح ها و پروژه هاي پژوهشي

خلاصه: نخستین جشنواره طرح ‌های پژوهشی فضای سبز شهری از سوی سازمان پارک ‌ها و فضای سبز شهر تهران در هفته پژوهش برگزار می‌شود.

فضای سبز شهری و توسعه پایدار، طراحی فضای سبز شهری، تنوع گیاهی در فضای سبز شهری، گونه ‌های مناسب گیاهی در فضای سبز شهری، آفات و بیماری‌ های گیاهی در فضای سبز، گسترش آموزش و پژوهش در فضای سبز، توسعه و نگهداری فضای سبز و مشکلات آن در شهرهای بزرگ، گسترش فضای سبز در ساختمان ‌های شهری و فضای سبز و نقش مشارکت‌ های مردمی از محورهای نخستین جشنواره طرح‌ های پژوهشی فضای سبز شهری است.

جایگاه جنگلداری شهری و برون شهری در فضای سبز، پارکداری در شهر، بررسی آلودگی ‌ها و فضای سبز، طراحی، مهندسی و نقشه ‌سازی در فضای سبز (دستی، GIS)، پرندگان در فضای سبز و استفاده از فناوری ‌های نوین در گسترش فضای سبز از دیگر موضوعاتی است پژوهش های ارائه شده به این جشنواره را در بر خواهند گرفت.

این جشنواره در آذر ماه و همزمان با هفته پژوهش برگزار می شود.

mehrnews

  برنده جايزه طراحی فضای سبز   

 

»»»    برنده جايزه بهترين معماری فضای سبز درپنسيلوانيا در سال 2003    «««

 

مرکز پل گتی يکی از معروفترين سازمانهای هنری در جهان است که بر روی مکانی برفراز يک تپه در مقياس 110 آکر ساخته شده است. اين مرکز، توسط 600 آکر محيط طبيعی حفاظت شده در دامنه کوههای سانتا مونيکا احاطه شده است. با قابليت پذيرش در حدود 1.4 ميليون بازديدکننده و 1500 کارمند در سال، اين سازمان پيشرفته بخوبی نيازهای خصوصی و عمومی بازديدکنندگان را برآورده می کند. از همان آغاز طراحی، باغها و فضاهای باز از جمله اجزاء کليدی اين مرکز به شمار می آمدند و راهی در جهت ايجاد يک مکمل باارزش به اين مقصد فرهنگی گردشگران و ميراثی برای آيندگان. اين هدف عالی منجر به پديد آمدن فضای سبزی شد که به محيط زيست ارج می نهد و اين ارثيه گرانقدر را محافظت می کند. اين مکان، کاربرد را به لذت بصری پيوند می زند وعلم باغبانی را با زيبايی شناسی ترکيب می نمايد.

فضاهای سبز، چشمه ها و باغهای مرکز گتی بسيار متنوع و پيشرفته اند. اين امکانات از يکسو نشانگر محيط طبيعی جنوب کاليفرنيا هستند و از سوی ديگر معرف دستاورد موسسات فضای سبز جهان در عصر نوين است که ريشه ای در فرهنگ گذشته دارند. ويلاهای تپه ای ايتاليايی در زمان رنسانس الگويی شد برای معماری اين مکان که در آن، زمينهای شيب دار با خانه هايی با کرتهای پله ای، باغها و حياطهای روستايی خودنمايی می کردند. هر چند که اين نوع معماری فضای سبز نشات گرفته از معماری مديترانه ای اسپانيا، فرانسه و ايتاليا است؛ ولی ترکيب آن با محيط طبيعی کاليفرنيا که خصوصياتی همچون دامنه گسترده گياهان، تکنيکهای علمی باغبانی و نياز به پرهيز از فرسايش و آتش افروزی دارد؛ بسيار حائز اهمييت است. در طول سفر به اين نقطه، باغها و چشمه ها رشته ای از آهنگهای موزون، رنگ و صدا را در برابر چشم بينندگان به تصوير می کشند و بافتار، نور و سايه ها به همراه رايحه ای خوش، در ستايش از معماری بر می آيند و جزئيات ظريفی را برای ناظرين مکشوف می نمايند.

با بالا رفتن از تپه، درجه حرارت ورنگ گياهان بخاطر قرار گرفتن بيشتر در معرض آفتاب افزايش می يابد. درختان زيتون در اين ناحيه يادآور شهر آتن و الهه عقل است. در کنار ايجاد اين مرکز، موسسه گتی با ايجاد اين باغها و گياهان نشان داده است که با توجه به ذخاير آبی  وآب و هوای جنوب کاليفرنيا، چنين فضای سبزی را نيز می توان ايجاد کرد و الگويی برای مناطق اطراف پديد آورد. چشمه ها نيز همانند باغها، تجربه باغبانی سنتی را با ايجاد چشمه آمفورا که در ديواره های سنگ آهکی حفر شده است و از شکل باستانی برای ايجاد يک غار مدرن بهره جسته است؛ تکرار نموده اند. در کنار تمام اينها، در مرکز محوطه موزه، چشمه های پرآبی در همسايگی هم وجود دارند که تجسم عينی تاريخ کاليفرنيا با آن سنگهای مرمر خاص خود می باشد که از صحرای نوادا آورده شده اند.

 

فستیوال باغات و فضای سبز

---

برگزاری فستیوال کرنرستون باغات فضای هیجان انگیزی را برای طراحان باغات فراهم آورده است. این مراسم که اولین فستیوال باغات در امریکا بود در قالب یک گالری جذابیت های و سبک های محوطه سازی را به معرض نمایش گذارد. فستیوال "کرنرستون" سعی دارد با تلفیق عناصر و مواد کاربردی مصنوعی و طبیعی محوطه سازی _مانند مواد پالاستیکی و گیاهان و یا مواد شیشه ای و چمن و غیره_ جذابیت ها و خلاقیت های باغ آرایی را به عموم معرفی کرده و فضای رقابتی را برای مهندسین و دستاندرکاران این رشته پدید آورد. در اواخر جولای 15 گالری کامل باغات د معرض دید عموم قرار گرفت. به جز یکی از این باغات که توسط دانشجویان دانشگاه کالیفرنیا طراحی شده بود بقیه توسط معماران محوطه ساز مشهور بین المللی طراحی و ساخته شده اند.

نحوه طبقه بندی فضای سبز یک شهر

 

دسته بندی فضاهای سبز موجود ،نخستین مرحله ای است که باید در سیاست  طراحی ، احداث و نگهداری فضاهای سبز عمومی یک شهر اجرا شود. با اتخاذ این شیوه ،مدیران منتخب محلی و مقاطعه کاران می توانند برای جوابگویی به احتیاجات ،روشها وراههای مخصوصی بیابند. عمل دسته بندی شامل مراحل زیر است :

-         صورت برداری از فضاهای سبز،نمایش این صورت برداری به صورت نقشه و نقشه برداری

-          تحلیل کاربردهایی که این فضاها در زمان بررسی داشته اند(وجود تجهیزات)

 

موجودی فضای سبز

 

دارایی سبز یک شهر صرف نظر از فضاهای سبزی که توسط شهرداری اداره می شوند ، از مجموع فضاهای خصوصی ، فضاهای کوچک دارای گیاهان خود روی ،وزمینهای متعلق به دولت یا اداره ای خاص تشکیل می شود.

اشاره به این موضوع مهم است که فضاهای سبز عمومی تنها قسمت کوچکی از تمام پوشش گیاهی شهری را تشکیل میدهند. می توان از کلیه فضاهای سبز موجود در شهر صورت برداری کرد. در این حالت باید پس از شمارش فضای سبز انها را به صورتی روشن ومنطقی ، برحسب کاربرد،طبیعت یا مساحت ، برای هر محلهو منطقه جغرافیایی طبقه بندی کرد. بهتر است این صورت برداری را تا دسته بندی گیاهان متفاوت در فضاهای معدنی یا فضاهای سبز گسترش داد.

عکسبرداری بخصوص عکسبرداری هوایی روشی مفید برای سر شماری است .با این روش می توان در ان واحد شناختی دقیق وکلی از مناطق سبز شهر بدست اورد.

برای اگاهی از تحولات شهر وگیاهان ان لازم استکه هر دوتا چهار سال یکبار بررسی هایی از طریق عکسبرداری صورت گیرد. بدین ترتیب، مشاهده روند نابودی باغها یا پارکها امکان پذیر شده وسیاست ایجاد فضاهای سبز یا درختکاری شده عمومی مشخص می شود.

کیفیت زندگیدر اکثر شهرها به فضاهای سبز ، باغها وپارکهای خصوصی ان بستگی دارد. نابودی تدریجی این فضاها به طرق گوناگون ،پس از مدت معینی باعث تغییر شرایط زیست محیطی این شهرها میشود.

سرشماری از طریق عکسبرداری هوایی به ترتیب زیر انجام می شود .

-         مطالعه اصولی نقشه هوایی

-         تعیین مناطق سبز بر روی نقشه با مقیاس 2000/1

-         تفکیک مناطق درختکاری شده از مناطقی با در ختان منفرد

-         مطالعه اصولی و تطبیقی در محل بر اساس نقشه تهیه شده

 

اطلاعات را می توان به دو صورت به کار برد : یا انها را 500/1 منظور کردتا اجزای ان (نوع درختان و اندازه انها و ترکیب مناطق در ختکاری شده )دقیقا مشص شوندیا به صورت یادداشتهایی قابل رجوع به نقشه های تهیه شده از عکسهای هوایی با مقیاس 2000/1 در اورد.

 

طبقه بندی فضاهای سبز موجود در شهر

 

کاربردها و نوع فضاهای سبز شهری معیارهایی برای طبقه بندی هستند که مانند صورت برداری کلی موجب شناخت دقیق دارایی سبز شهر خواهد شد. بدین ترتیب خواهیم توانست پارکها و باغچه های میادین ، باغچه های محلی ، فضاهای سبز مخصوص - از قبیل فضاهای مجهز به وسایلی بری کمپینگ ، باغ وحش و قبرستان  - فضاهای سبز وایسته به مدارس ،دانشگاهها ،شهرکها و مجتمع های مسکونی ، درختکاری های ردیفی و فضاهای سیز منظره ای را تشخیص دهیم .

 

به نظرمی رسد این طبقه بندی به دلیل اینکه اغلب فضاهای سبز در ان واحد چند وظیفه راایفا می کنند ،مشکل و پیچیده است . برای حل این مساله مطالعه ای عمیق در باره گونه شناسی فضاهای سبز ،توسطموسسه تجهیز و شهرسازی منطقه پاریس و حومه (L.AU.R.L.F) صورت گرفته که در ان پنج کاربرد ساده مشخص شده است:

1. گردش

2. استراحت

3. بازی

4. گلکاری

5. ورزش

 

بنابراین هر فضای سبز می تواند ترکیبی از 1و2و3و4و5 کاربرد داشته باشد :بدین ترتیب فضاهای سبز 32 گونه خواهند بود.

 

چالشهای مدیریتی محیط زیست

مهندس رضا حسین پور (کارشناس منابع طبیعی . علوم و صنایع چوب و کاغذ) : ضعف مدیریت کلان زیست محیطی و فرهنگی در ایران پیامد های ناگواری را برای محیط زیست کشور در بر داشته و برپایه آخرین گزارش ها ابعاد مختلف فاجعه ملی زیست محیطی در ایران روز به روز در حال گسترش است ایرانیان از شمار نخستین ملت هایی در جهان بوده اند که به وضع قوانین زیست محیطی همت گماشته اند. این قوانین نه از جانب حکومت ها بلکه از سوی مردمانی با فرهنگ غنی وضع می شد که به اهمیت حفظ محیط زیست کاملا آگاه بودند و به پاسداری از منابع طبیعی ایمان و اعتقاد از سر آگاهی داشتند ؛ به طوری که حکومتها نیز مجبور بودند برای بقا ، خود را با خواست و باورهای مردم هماهنگ سازند و به آن ها احترام بگذارند

اما بررسی آخرین گزارش های تکان دهنده زیست محیطی کشور ، نشان گر ضعف شدید در مدیریت فرهنگی و زیست محیطی کشور ، بی اعتنایی و گاه تمسخر مدیران دولتی به دست آوردهای فرهنگ ملی و به تبع آن افت ارزش های انسانی و فرهنگی و لگد کوب شدن مظاهر فرهنگ و تمدن کهن این سرزمین کهنسال است

در حالی که مدیریت دولتی در ایران ، از کشاورزی به عنوان « محور توسعه » نام می برد ، هم اکنون یک دهم فرسایش خاک های جهان مربوط به ایران است و اگر روند تخریب خاک در ایران با سرعت فعلی ادامه یابد در 30 سال آینده تمام زمین های حاصل خیز ایران نابود خواهند شد.از سوی دیگر هر سال یک و نیم میلیون هکتار ( 9 درصد ) از خاک های مرغوب ایران به بیابان تبدیل می شود و سالانه یک تا یک و نیم هکتار به مساحت کویر های ایران افزوده می شود. این در حالی است که سالانه یک میلیمتر از قشر خاک کشاورزی ایران که برای تشکیل آن 70 سال زمان لازم است در اثر فقدان پوشش گیاهی از دست می رود و فرسایش خاک از 10 تن در هکتار در دهه گذشته به 20 تن در هکتار در حال حاضر رسیده است

جنگل های ایران نیز وضعیت بهتری ندارند . به طوری که در هر ثانیه 360 متر مربع از سطح جنگل ها و مراتع کشور تخریب می شود. به بیان دیگر در هر 5 سال یک میلیون هکتار از جنگل های ایران نابود می شود و یا سالانه یک و نیم درصد از جنگل های ایران از دست می رود

اگر روند شتابان یاد شده در تخریب جنگل های ایران ادامه یابد در 60 سال آینده اثری از جنگل های امروزی ایران باقی نخواهد ماند . در حال حاضر با تخریب 33 درصد از جنگل های ایران ، وسعت 8 میلیون هکتاری این جنگل ها به 12/ 4 میلیون هکتار کاهش یافته است و سهم هر ایرانی از جنگل 2 /0 هکتار یعنی یک چهارم میزان جهانی آن ( 8/0 هکتار ) است.برپایه نظر کارشناسان جهانی از جمله فائو ، چنان چه سطح جنگل های یک کشور کمتر از 25 درصد خاک آن باشد آن کشور از نظر وضعیت محیط زیست انسانی در وضعیت بحرانی به سر می برد این در حالی است که در حال حاضر سطح پوشش جنگل و مرتع در ایران 5/7 درصد از مساحت کشور است. با این همه اجرای طرح ملی نهضت سبز از سوی مدیریت زیست محیطی کشور چندان جدی گرفته نشده است

در حال حاضر مساحت مناطق چهارگانه طبیعی ( مناطق حفاظت شده ، پارک ملی ، آثار طبیعی و پناهگاه های حیات وحش ) در ایران تنها 84 / 4 درصد از کل سرزمین است در حالی که طبق استانداردهای جهانی حداقل سطح این مناطق باید معادل با 10 درصد از مساحت هر سرزمین باشد . همچنین سالیانه 1/3 میلیارد متر مکعب پساب صنعتی و شیمیایی وارد 236 تالاب شناخته شده ایران می شود و همچنین به علت تخریب پوشش گیاهی بالا دست تالاب ها معمولا بارش های متناوب باعث ورود 500 میلیون متر مکعب رسوب به تالاب های ایران میشود

از میان مناطق چهارگانه طبیعی ایران بسیاری از آن ها در حال حاضر با بحران های جدی زیست محیطی رو به رو هستند که برای نمونه می توان به موارد زیر اشاره کرد : تالاب انزلی ، پناهگاه حیات وحش توران ، پارک ملی خجیر ، پارک ملی سرخه حصار، تالاب گوری گل تبریز ، مناطق حفاظت شده ورجین و البرز مرکزی ، اکوسیستم طبیعی دریای مازندران ، پارک ملی لار ، جنگل های پارک لویزان ، تالاب گاوخونی اصفهان ، زاینده رود اصفهان ، پارک ملی گلستان ، منطقه حفاظت شده غرب مازندران ، مناطق حفاظت شده شرق هرمزگان ، جنگل های حرا ، دشت مغان ، دریاچه گهر درود لرستان ، پوشش گیاهی و جانوری تنگه بلاغی شیراز ، جنگل های مازندران ، تالاب های زمزم و چکر ایلا م ، دشت بوئین زهرا ، پارک ملی بختگان فارس ، دریاچه ارومیه ، تالاب منطقه شکار ممنوع قره قشلاق مراغه ، دریاچه استیل آستارا ، گرگان رود تالش ، تالاب آلماگل گنبدکاووس ، تالاب پیر احمد کندی ماکو ، رودخانه اروند ، تالاب شادگان خوزستان ، تالاب حسن خان مهاباد ، منطقه حفاظت شده قمیشلو اصفهان ، سپید رود گیلان ، پناهگاه حیات وحش لوندویل آستارا ، رودخانه کارون ، تالاب ترعه خوران هرمزگان ، تالاب میانکاله مازندران ، تالاب های ارژن و پریشان فارس ، نرگس زارهای دهلران ، تالاب بند علیخان ورامین ، منطقه حفاظت شده جهان نمای گرگان ، عرصه های جنگلی چاهک استان یزد و از سوی دیگر ، علاوه بر نابودی گونه های نادر گیاهی ، بنا به عوامل متعدد از جمله شکار بی رویه و مدیریت غلط مناطق حفاظت شده ، جمعیت 25 درصد از گونه های پستانداران و 11 درصد از گونه های پرندگان ایران روند انقراض را طی می کند

از میان پستانداران وحشی ایران تاکنون نسل شیر ایرانی و ببر مازندرانی به کل منقرض شده است و نسل برخی دیگر از گونه ها همچون یوزپلنگ ، پلنگ ، گورخر ، گوزن ایرانی ، آهو ، شوکا ، کل و بز کوهی ، قوچ و میش وحشی ، پازن ، جبیر ، خرس سیاه ، گربه پالاس ، گربه شنی ، شاه روباه ، روباه ترکمنی و شماری دیگر در حال انقراض است

از میان پرندگان ایران نیز نسل پلیکان خاکستری ، عروس غاز ، قوی کوچک ، درنای سیبری ، باکلان کوچک ، گیلانشاه خالدار ، عقاب شاهی ، عقاب طلایی ، عقاب دریایی دم سفید ، عقاب ماهی خوار ، هما ، شاهین ، بحری ، بالابان ، لاچین ، میش مرغ ، هوبره ، سیاه خروس ، اردک سفید ، اردک بلوطی ، قرقاول و شماری دیگر در حال انقراض است

از میان خزندگان وحشی ایران نیز تمساح ایرانی ( گاندو ) و انواع لاک پشت بیش از دیگران در معرض انقراض نسل قرار دارند و همچنین نسل گونه های آبزیان مانند ماهی قره برون ، ماهی استورژن روسی ، ماهی شیپ ، ماهی استورژن ایرانی ، ماهی ازون برون ، فیل ماهی یا بلوگا ، کپور ماهی ، ماهی کور غار ، آفینوس های آب های داخلی ، آرتمیا ، انواع خرچنگ ، دلفین و نهنگ نیز در حال انقراض است

وضعیت محیط زیست شهری در ایران نیز دست کمی از محیط زیست طبیعی ندارد . در کنار آلودگی مرگبار هوا و آلودگی صوتی به ویژه در شهرهای بزرگ ، با آلودگی آب ( اعم از آب های سطحی و عمقی ) و آلودگی خاک در اکثر مناطق ایران روبه رو هستیم . در حال حاضر بخاطر تولید بیش از حد زباله ، جمع آوری غلط و بازیافت ناقص زباله های خانگی ، صنعتی و بیمارستانی ، پساب های صنعتی ، فاضلاب شهری و نخاله های ساختمانی و انباشت زباله در حاشیه شهر ها با آلودگی شدید خاک و تجمع حیوانات ولگرد و جوندگان و حشرات خطرناک رو به رو هستیم

هم اکنون روزانه 32 هزارتن و سالانه 12 میلیون تن زباله در ایران تولید می شود . از سویی هر تن زباله در حدود 500 لیتر شیرابه تولید می کند و هر لیتر شیرابه می تواند 4000 لیتر آب را آلوده کند . این زباله ها می تواند 118 نوع بیماری را به انسان منتقل کند. در حال حاضر در ایران بیش از 10 در صد زباله های شهری را کاغذ تشکیل می دهد و سالانه 400 هزارتن کاغذ مصرف می شود که معادل 6 میلیون و 800 هزار اصله درخت می باشد . این در حالی است که در صورت بازیافت 25 درصد از کاغذ موجود در زباله های شهری ، می توان سالانه از قطع یک میلیون و 700 هزار اصله درخت جلوگیری نمود.